Khi con chưa thành niên nói muốn đi tu, cha mẹ có quyền và trách nhiệm quyết định: pháp luật Việt Nam quy định người chưa thành niên vào tu tại cơ sở tôn giáo phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, và trẻ trong độ tuổi đi học vẫn phải được đi học. Cách tốt nhất thường không phải là gật ngay hay cấm ngay, mà là nói chuyện kỹ với con, cho con thử sống ở chùa một thời gian ngắn, gặp trực tiếp vị thầy, rồi cả nhà cùng quyết.
Bài này dành cho cha mẹ, ông bà đang đứng trước tình huống đó. Bài không khuyên đi tu hay không đi tu: đó là chuyện riêng của mỗi gia đình. Bài chỉ gom những điều nên biết, nên hỏi, nên làm, để quyết định nào cũng được đưa ra khi mọi người đã hiểu rõ.
Vì sao trẻ nói muốn đi tu
Lý do rất đa dạng. Có em lớn lên gần chùa, quen các chú tiểu, thích nhịp sống yên ả. Có em vừa dự khoá tu mùa hè về, còn nhiều cảm xúc. Có em xem nhiều video về đời sống chùa trên mạng. Có em đang gặp khó khăn ở trường hay trong nhà và thấy chùa là nơi bình yên. Mỗi lý do cần một cách nói chuyện khác nhau.
Ở cộng đồng Khmer Nam Bộ, nếp con trai vào chùa tu một thời gian là chuyện quen thuộc, được gia đình và phum sóc ủng hộ như một phần của việc trưởng thành; các em thường học chữ, học đạo rồi hoàn tục. Ở nhiều gia đình Phật tử người Kinh, con muốn xuất gia có khi là niềm vui, có khi là nỗi lo. Cảm xúc của cha mẹ, dù thế nào, đều dễ hiểu.
Điều quan trọng là phân biệt mong muốn bền với hứng thú nhất thời. Một em mười hai tuổi nói muốn đi tu sau một tuần ở khoá tu khác với một em mười sáu tuổi đã đi chùa đều đặn ba năm, đã đọc, đã hỏi, đã nói chuyện với thầy. Cả hai đều đáng được lắng nghe nghiêm túc, nhưng bước tiếp theo nên khác nhau.
Những câu nên hỏi con trước khi quyết định
Mục đích của những câu hỏi này là hiểu con, không phải bắt bẻ. Nên hỏi vào lúc cả nhà bình tĩnh, có thể chia ra nhiều lần.
- Con biết gì về một ngày ở chùa? Dậy mấy giờ, làm việc gì, ăn gì, học gì. Nếu con chỉ biết chùa qua ngày lễ, đó là dấu hiệu cần thử thêm.
- Điều gì làm con muốn đi? Để con nói thoải mái. Nếu câu trả lời gắn với một chuyện buồn ở trường, ở nhà, cha mẹ nên lo chuyện đó trước.
- Con có biết ai đang tu không? Một vị thầy, một chú tiểu con quen. Gặp được người thật giúp con thấy đời sống tu bằng mắt mình.
- Con nghĩ sao về việc học ở trường? Con cần hiểu rằng đi tu không có nghĩa là bỏ học; ngược lại, người tu ngày nay học rất nhiều.
- Nếu thử rồi không hợp, con có ngại nói không? Cho con biết cửa nhà luôn mở và đổi ý không có gì đáng xấu hổ.
Nghe con trả lời xong, cha mẹ nên nói thật cảm xúc của mình. Con trẻ thường tôn trọng sự thẳng thắn hơn là những lời cấm đoán không giải thích.
Cách cho con thử trước khi quyết
Có nhiều cách để con trải nghiệm đời sống chùa mà chưa phải quyết định lớn. Thử ở mức nhẹ trước, sau đó mới tính đến chuyện dài hơn.
- Đi chùa đều đặn cùng con. Dự thời kinh chiều, giúp chùa dọn dẹp ngày lễ, ăn cơm chùa. Cha mẹ đi cùng sẽ thấy được môi trường con muốn vào.
- Khoá tu ngắn ngày cho thanh thiếu niên. Nhiều chùa tổ chức khoá tu một ngày, vài ngày hoặc khoá tu mùa hè, có người lớn trông nom, có nội quy rõ ràng. Đây là cách phổ biến để trẻ sống theo nếp chùa trong thời gian ngắn.
- Xin cho con ở lại chùa dịp nghỉ hè, có cha mẹ đồng ý bằng văn bản. Một số chùa nhận trẻ ở thử vài tuần dưới sự kèm cặp của một vị thầy, thường yêu cầu gia đình đến gặp trước.
- Sinh hoạt Gia đình Phật tử. Tổ chức thanh thiếu niên Phật giáo này có sinh hoạt định kỳ, giúp trẻ học về đạo Phật trong khi vẫn sống ở nhà.
Sau mỗi lần thử, hỏi con thấy gì, thích gì, ngại gì. Nhiều em sau một hai đợt thấy mình hợp với việc làm Phật tử tại gia hơn; nhiều em càng quyết tâm hơn. Cả hai đều là kết quả tốt, vì chúng đến từ trải nghiệm thật.
Chọn chùa và gặp vị thầy: cha mẹ nên hỏi gì
Nếu sau thời gian thử, gia đình đồng ý cho con vào chùa, việc chọn nơi và người là quyết định quan trọng nhất. Nên chọn chùa cả nhà đã đến nhiều lần, có vị trụ trì hoặc vị thầy mà gia đình đã gặp, nói chuyện trực tiếp. Không nên gửi con đến một nơi chỉ biết qua lời giới thiệu trên mạng.
Khi gặp vị thầy, cha mẹ có thể hỏi những điều rất thực tế: chùa có bao nhiêu chú tiểu, ai trực tiếp chăm sóc và kèm cặp các em; các em đi học ở trường nào, ai đưa đón; các em ăn ở thế nào, khi ốm thì ai lo; gia đình được thăm con khi nào, liên lạc bằng cách nào; chùa đã làm thủ tục cho các em trước như thế nào. Một vị thầy nghiêm túc sẽ trả lời rõ, không lảng tránh.
Cha mẹ cũng nên quan sát: các chú tiểu đang ở đó trông có khoẻ, có vui, có đi học đều không; chùa có người lớn trông nom thường xuyên không. Đó là những điều mắt thấy được, đáng tin hơn mọi lời giới thiệu.
Nên lưu ý những dấu hiệu cần dừng lại: nơi nhận trẻ mà không cần gặp cha mẹ; hối thúc xuống tóc nhanh; nói rằng con không cần đi học nữa; yêu cầu gia đình đóng khoản tiền lớn hoặc chuyển tài sản; hạn chế gia đình thăm con không có lý do rõ ràng. Gặp những điều này, gia đình nên tìm hiểu kỹ hơn và có thể hỏi ý kiến ban trị sự Phật giáo hoặc cơ quan quản lý ở địa phương.
Quyền, trách nhiệm và giấy tờ cần nắm
Bảng dưới gom các điểm chính theo pháp luật hiện hành và nếp chung của các chùa. Quy định có thể thay đổi, nên kiểm lại văn bản hiện hành và hỏi trực tiếp nhà chùa, chính quyền nơi chùa đặt trụ sở.
| Vấn đề | Điểm cần biết | Ai lo |
|---|---|---|
| Sự đồng ý | Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 quy định người chưa thành niên vào tu phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý | Cha mẹ, người giám hộ |
| Việc học | Trẻ trong độ tuổi đi học phải được đi học phổ thông như mọi trẻ em | Chùa và gia đình cùng lo |
| Cư trú | Trẻ ở chùa lâu dài cần làm thủ tục cư trú theo quy định | Nhà chùa hướng dẫn, gia đình phối hợp |
| Sức khoẻ | Khám định kỳ, tiêm chủng, khám chữa khi ốm như mọi trẻ em | Chùa chăm sóc, gia đình nắm thông tin |
| Giấy tờ tuỳ thân | Giấy khai sinh, căn cước khi đủ tuổi; bản sao để chùa làm hồ sơ | Gia đình giữ bản gốc |
| Thăm nom | Cha mẹ vẫn là người giám hộ hợp pháp, có quyền thăm và biết tình hình của con | Thoả thuận rõ với chùa |
Gia đình nên giữ bản gốc giấy tờ của con, chỉ đưa bản sao cho chùa khi cần. Nên có văn bản ghi rõ sự đồng ý của cha mẹ, ngày tháng và chùa nhận con, mỗi bên giữ một bản.
Khi cha mẹ chưa đồng ý hoặc hai bên bất đồng
Không phải gia đình nào cũng đồng thuận. Có khi cha muốn cho đi, mẹ không; có khi ông bà phản đối; có khi cả nhà không đồng ý trong khi con rất quyết tâm. Đây là chuyện của gia đình, không ai bên ngoài có quyền phán xét. Các vị thầy nghiêm túc thường từ chối nhận trẻ khi gia đình chưa đồng thuận, và khuyên trẻ về nhà tiếp tục học, tiếp tục đi chùa như một Phật tử.
Cha mẹ chưa đồng ý không có nghĩa là cấm con đến chùa. Một con đường giữa thường giúp được cả hai phía: con vẫn đi chùa, vẫn học Phật, vẫn giữ quan hệ với vị thầy; gia đình hẹn với con rằng khi con trưởng thành, học xong một chặng nhất định, nếu còn muốn thì cả nhà sẽ bàn lại. Thời gian chờ ấy không phí: nó cho con chín chắn hơn và cho cha mẹ hiểu hơn.
Nếu con đang có dấu hiệu buồn bã kéo dài, thu mình, nói những điều khiến cha mẹ lo lắng, hãy nghĩ đến chuyện đưa con gặp chuyên gia tâm lý trước khi bàn chuyện đi tu. Đời sống chùa không thay được hỗ trợ chuyên môn khi một đứa trẻ đang gặp khó khăn về tinh thần.
Khi con đã vào chùa: giữ liên lạc thế nào
Khi con đã ở chùa, cha mẹ vẫn là cha mẹ. Nhiều chùa có giờ cho gia đình thăm, có dịp cho các em về nhà. Gia đình nên thăm con đều đặn, theo giờ chùa cho phép, nói chuyện về việc học, sức khoẻ, bạn bè. Giữ liên lạc không làm con xao lãng việc tu; nó giúp con biết mình luôn có chỗ dựa.
Cha mẹ có thể hỏi vị thầy về kết quả học tập ở trường, xem sổ liên lạc, dự họp phụ huynh nếu được. Nếu thấy con gầy đi, buồn đi, học sa sút, nên nói chuyện thẳng với vị thầy và với con. Chuyện đưa con về nhà nếu cần là quyền của cha mẹ khi con chưa thành niên.
Một việc nhỏ mà nhiều gia đình thấy hữu ích là cùng con giữ một cuốn sổ ghi những lần thăm: con kể gì, học thế nào, cần gì, gia đình hứa gì. Sau vài năm, cuốn sổ cho thấy con đã lớn lên ra sao, và giúp cha mẹ nhận ra sớm nếu có điều gì thay đổi. Với con, những dòng ghi ấy cũng là bằng chứng rằng gia đình vẫn luôn theo dõi, quan tâm.
Và nếu đến một lúc con nói muốn về nhà, hãy đón con về nhẹ nhàng. Thời gian ở chùa không mất đi: nhiều người từng làm chú tiểu kể rằng nếp dậy sớm, làm việc tay chân và sống chung với nhiều người đã theo họ suốt đời.
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì chùa nhận?
Không có con số chung cho mọi chùa. Nhiều chùa nhận trẻ từ tuổi tiểu học hoặc trung học cơ sở với điều kiện cha mẹ đồng ý và trẻ vẫn đi học. Có chùa chỉ nhận người đã trưởng thành. Gia đình nên hỏi trực tiếp vị trụ trì nơi mình định đến.
Con ở chùa thì có phải đóng tiền ăn ở không?
Phần lớn chùa không thu tiền ăn ở của chú tiểu. Gia đình có thể cúng dường tuỳ tâm hoặc lo một phần chi phí học hành nếu muốn, nhưng đó không phải điều kiện. Nơi nào đặt khoản thu lớn làm điều kiện, gia đình nên tìm hiểu kỹ.
Con đi tu rồi có được thi đại học, đi làm sau này không?
Chú tiểu đi học phổ thông như mọi học sinh, có bằng cấp như mọi học sinh. Nếu sau này hoàn tục, các em có thể học tiếp, thi đại học, đi làm bình thường. Nhiều tăng ni cũng học đại học ngoài các trường Phật học.
Cha mẹ đã đồng ý rồi có rút lại được không?
Khi con chưa thành niên, cha mẹ vẫn là người giám hộ hợp pháp và có thể đón con về khi thấy cần. Nên nói chuyện với vị thầy và với con trước, giải thích lý do, để việc đón về diễn ra nhẹ nhàng cho mọi người.
Khoá tu mùa hè có phải là xuất gia không?
Không. Khoá tu mùa hè là sinh hoạt ngắn ngày dành cho thanh thiếu niên, các em sống theo nếp chùa trong ít ngày rồi về nhà. Có khoá cho các em mặc đồ tu tập, nhưng không phải lễ xuất gia. Đây là cách tốt để trẻ thử trước.
Ông bà muốn cho cháu đi tu mà bố mẹ cháu không muốn thì sao?
Theo pháp luật, cha mẹ hoặc người giám hộ là người có quyền đồng ý. Ông bà có thể chia sẻ mong muốn, nhưng quyết định thuộc về cha mẹ. Các vị thầy nghiêm túc thường không nhận trẻ khi cha mẹ chưa đồng thuận.