Muốn xuất gia, bạn cần tìm được một ngôi chùa và một vị thầy đồng ý nhận, có sức khoẻ để theo được nếp sinh hoạt chung, không còn ràng buộc pháp lý hay nợ nần dang dở, được gia đình biết và (với người chưa thành niên) được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, rồi trải qua một thời gian tập sự trước khi được làm lễ xuống tóc. Không có lệ phí để đi tu, cũng không có chuyện xin là được nhận ngay.
Bài này đi theo những câu người muốn đi tu và gia đình họ hay hỏi nhất: ai được xuất gia, ai thường được khuyên chờ, cần giấy tờ gì, thời gian tập sự kéo dài bao lâu, lễ xuống tóc diễn ra thế nào, và những điều nên tự hỏi trước khi quyết. Mỗi chùa, mỗi hệ phái có nếp riêng; vị thầy nhận bạn mới là người trả lời cuối cùng.
Xuất gia nghĩa là gì và khác đi tu ngắn hạn ở đâu
Chữ "xuất gia" nghĩa đen là rời nhà. Trong Phật giáo, đó là việc một người rời đời sống gia đình, cạo tóc, mặc áo của người tu, nhận giới luật và sống trong tăng đoàn dưới sự hướng dẫn của một vị thầy. Vị thầy nhận mình xuất gia gọi là bổn sư; mối quan hệ thầy trò này kéo dài suốt đời tu.
Cần phân biệt xuất gia với các hình thức tu ngắn hạn. Khoá tu mùa hè, khoá tu một ngày, thọ bát quan trai là những hình thức Phật tử tại gia đến chùa sống theo nếp người tu trong ít ngày rồi về. Ở cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer, có nếp thanh niên vào chùa tu một thời gian rồi hoàn tục, được cộng đồng coi là một phần của việc trưởng thành. Những hình thức này không đòi hỏi các điều kiện như xuất gia lâu dài.
Với Phật giáo Bắc tông ở Việt Nam, xuất gia thường được hiểu là quyết định gắn bó lâu dài. Nhà chùa vì vậy thận trọng: thà để người xin chờ thêm còn hơn nhận vội rồi người đó không theo được, gây tổn thương cho cả hai phía. Sự thận trọng này đôi khi bị hiểu là khó tính, nhưng thực chất là cách bảo vệ người mới.
Phần ý nghĩa giáo lý của việc xuất gia, vì sao người tu chọn rời gia đình, là chuyện sâu hơn phạm vi bài này. Bạn có thể hỏi trực tiếp chư tăng, ni nơi mình định đến; nhiều vị sẵn lòng nói chuyện nhiều buổi với người đang suy nghĩ.
Những điều kiện thường được hỏi đến
Không có một danh sách chung áp dụng cho mọi chùa. Bảng dưới gom những điều kiện mà phần lớn chùa, tịnh xá ở Việt Nam đều xem xét, kèm lý do. Điều kiện cụ thể do vị thầy và quy định của giáo hội, hệ phái đặt ra.
| Điều kiện | Nhà chùa thường xem gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Tuổi | Người chưa thành niên phải có cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý; giới lớn đòi đủ hai mươi tuổi | Pháp luật và luật tạng đều có quy định về tuổi |
| Sức khoẻ | Theo được giờ giấc, việc chung; không mắc bệnh cần chăm sóc đặc biệt mà chùa không lo được | Đời sống tập thể, ăn chay, dậy sớm, lao động |
| Ràng buộc pháp lý | Không đang bị truy cứu, không đang thi hành án, không trốn nghĩa vụ | Chùa không phải nơi lánh trách nhiệm pháp lý |
| Nợ nần, hôn nhân | Không còn nợ chưa giải quyết; người có vợ hoặc chồng phải giải quyết xong quan hệ hôn nhân theo pháp luật và có sự đồng thuận | Tránh để lại gánh nặng cho người khác |
| Gia đình | Gia đình được biết; nhiều chùa mời cha mẹ đến gặp | Tránh mâu thuẫn về sau, nhất là với người trẻ |
| Động cơ | Vì sao muốn đi tu, đã tìm hiểu đến đâu | Người đang khủng hoảng thường được khuyên chờ |
Nhiều chùa còn hỏi về trình độ học vấn, không phải để loại người học ít mà để biết cần học bù gì. Không vị thầy nghiêm túc nào đòi tiền hay tài sản làm điều kiện nhận người xuất gia. Nếu gặp đòi hỏi như vậy, bạn nên cân nhắc lại nơi mình định đến.
Ai thường được khuyên chờ thêm
Người vừa trải qua cú sốc lớn. Mất người thân, đổ vỡ hôn nhân, thất bại trong công việc khiến nhiều người nghĩ đến chuyện đi tu. Các vị thầy có kinh nghiệm thường khuyên người trong hoàn cảnh này về chùa sinh hoạt, dự khoá tu, nói chuyện nhiều lần, nhưng chưa xuống tóc ngay. Lý do rất thực tế: quyết định lớn đưa ra lúc đau buồn dễ đổi khi nỗi đau dịu đi.
Người đang có vấn đề sức khoẻ tâm thần cần điều trị. Trầm cảm, rối loạn lo âu và các bệnh lý khác cần bác sĩ và chuyên gia tâm lý. Đời sống chùa có nhịp đều đặn, nhưng không thay được điều trị. Nhiều chùa khuyên người bệnh điều trị ổn định trước, giữ liên lạc với chùa như một Phật tử, rồi mới tính chuyện xa hơn.
Người còn trách nhiệm chăm sóc. Người là chỗ dựa duy nhất của cha mẹ già yếu, con nhỏ, người thân bệnh tật thường được khuyên lo tròn trách nhiệm trước. Nếp chung của nhiều chùa Việt coi chữ hiếu là điều không gạt bỏ được khi bàn chuyện xuất gia.
Người chưa tìm hiểu đời sống chùa. Ai chỉ biết chùa qua ngày lễ, qua mạng xã hội, thường được khuyên về ở thử một thời gian, theo đủ nhịp sinh hoạt từ ba giờ sáng đến mười giờ tối, làm việc bếp, việc vườn, để tự thấy mình có hợp không. Thử trước là cách tôn trọng cả mình lẫn chùa.
Các bước thường gặp từ khi xin vào chùa đến khi thọ giới
Các bước và thời gian dưới đây theo nếp phổ biến ở chùa Bắc tông. Tịnh xá Khất sĩ và chùa Nam tông có trình tự riêng, nhưng tinh thần tương tự: thử, học, rồi mới nhận giới.
- Tìm hiểu và gặp vị thầy. Người muốn đi tu đến chùa nhiều lần, dự sinh hoạt, nói chuyện với vị trụ trì hoặc một vị thầy mình tin. Đây là bước quan trọng nhất vì bổn sư là người dạy dỗ, bảo lãnh mình suốt đời tu.
- Gặp gỡ gia đình. Nhiều chùa đề nghị cha mẹ hoặc người thân đến gặp, nói rõ ý định. Với người chưa thành niên, sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ là bắt buộc theo pháp luật.
- Ở chùa làm hành giả, tức người tập sự. Người mới mặc đồ của người tập sự theo quy định của chùa (thường là áo tràng ngắn màu lam hoặc nâu), chưa xuống tóc, làm việc chùa, học thời kinh, học oai nghi. Thời gian này thường từ vài tháng đến một năm hoặc hơn, tuỳ vị thầy.
- Làm lễ xuống tóc, còn gọi là thế phát. Khi vị thầy thấy người tập sự đã sẵn sàng, chùa làm lễ xuống tóc. Người xuất gia được đặt pháp danh và bắt đầu đời sống của chú tiểu hoặc cô tiểu.
- Thọ giới sa di hoặc sa di ni. Sau một thời gian tu học, được thầy giới thiệu, người xuất gia thọ mười giới sa di tại một giới đàn hoặc tại chùa theo quy định.
- Thọ giới lớn. Khi đủ tuổi theo luật, đủ thời gian tu học và qua khảo hạch, vị sa di được giới thiệu thọ giới tỳ kheo, vị sa di ni qua thời gian thức xoa ma na rồi thọ giới tỳ kheo ni. Diễn trình giới đàn có bài riêng ở mục nghi lễ.
Từ lúc xin vào chùa đến khi thọ giới lớn có thể mất nhiều năm. Không có lối tắt, và cũng không cần lối tắt: mỗi chặng là thời gian để người tu và vị thầy hiểu nhau hơn.
Lễ xuống tóc diễn ra thế nào
Lễ xuống tóc là cột mốc đầu tiên mà người ngoài nhìn thấy được. Buổi lễ thường diễn ra ở chánh điện, do vị bổn sư chủ trì, có đại chúng trong chùa chứng minh. Người xuất gia mặc đồ tập sự, quỳ trước Phật, nghe thầy nhắc lại ý nghĩa của việc rời nhà, rồi lễ Phật, lễ thầy, có nơi lễ vọng cha mẹ để tạ ơn sinh thành.
Phần chính của lễ là cạo tóc. Theo nếp nhiều chùa Bắc tông, vị thầy cắt vài lọn tóc đầu tiên, phần còn lại do một vị trong chùa cạo tiếp. Một số chùa để lại một chỏm tóc nhỏ cho chú tiểu chưa thọ giới sa di, đến khi thọ giới mới cạo hết; nếp này không phải chùa nào cũng giữ. Người xuất gia được đặt pháp danh, sau đó thay áo của người tu theo quy định của chùa.
Gia đình được mời dự lễ ở nhiều chùa. Với cha mẹ, đây thường là buổi lễ nhiều cảm xúc. Các chùa nghiêm túc coi việc mời gia đình là cách tôn trọng, không giấu giếm, để người thân hiểu con em mình đi đâu và sống thế nào.
Không có lệ phí cho lễ xuống tóc. Gia đình có thể cúng dường tuỳ tâm nếu muốn, nhưng đó không phải điều kiện. Một số nơi có thêm phần lễ tạ tổ hoặc cơm chay mời đại chúng; mức độ do chùa quyết định, không phải chỗ để so sánh lễ nhà này lớn hơn nhà kia.
Giấy tờ và thủ tục cần lưu ý
Đi tu ở Việt Nam ngoài phần trong chùa còn có phần thủ tục với chính quyền. Các quy định có thể thay đổi theo thời gian, nên xem những điểm dưới đây là định hướng, và hỏi trực tiếp nhà chùa cùng cơ quan quản lý ở địa phương để có hướng dẫn hiện hành.
- Giấy tờ tuỳ thân. Căn cước của người xuất gia, giấy khai sinh với người chưa thành niên. Nhà chùa cần để làm hồ sơ và đăng ký theo quy định.
- Đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 quy định người chưa thành niên vào tu tại cơ sở tôn giáo phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Nhiều chùa yêu cầu văn bản có chữ ký.
- Cư trú. Người vào chùa ở lâu dài cần làm thủ tục cư trú theo quy định. Nhà chùa thường hướng dẫn việc này.
- Việc học. Trẻ trong độ tuổi đi học vẫn phải đi học phổ thông; chùa và gia đình cùng lo.
- Hồ sơ của giáo hội, hệ phái. Khi thọ giới, người xuất gia cần hồ sơ theo yêu cầu của ban tổ chức giới đàn, thường do bổn sư chuẩn bị và giới thiệu.
Nếu nơi bạn định đến không hỏi gì về giấy tờ, không mời gia đình, lại hối thúc xuống tóc nhanh, đó là dấu hiệu nên dừng lại tìm hiểu kỹ hơn.
Những câu nên tự hỏi trước khi gõ cửa chùa
Mình đã sống ở chùa liên tục ít nhất vài tuần chưa, hay chỉ quen chùa ngày lễ? Mình có thể sống không có tiền riêng, không có lịch riêng, nghe theo thầy trong những việc mình chưa hiểu vì sao không? Mình có đang tìm đến chùa để trốn một chuyện chưa giải quyết xong không? Đây là những câu các vị thầy thường hỏi, và tự hỏi trước sẽ giúp buổi nói chuyện đầu tiên thật lòng hơn.
Cũng nên nghĩ về gia đình. Cha mẹ có biết không, nếu chưa đồng ý thì mình đã thử nói chuyện thế nào? Nhiều người xuất gia kể rằng thời gian thuyết phục gia đình dài hơn thời gian tập sự. Điều đó không phải trở ngại vô nghĩa: một gia đình hiểu và ủng hộ là chỗ dựa lâu dài, còn một quyết định khiến người thân tổn thương thì sẽ theo mình vào chùa.
Và nên biết rằng việc trở lại đời sống tại gia, gọi là hoàn tục hay xả giới, là chuyện có xảy ra và được luật tạng tính đến. Biết điều này không phải để chuẩn bị đường lui, mà để bớt áp lực phải hoàn hảo ngay từ đầu. Phần lớn các vị thầy khuyên người mới cứ đi từng bước, thật thà với chính mình.
Nếu sau tất cả những câu hỏi đó bạn vẫn muốn đi, hãy tìm một vị thầy mình tin, ở một nơi mình đã sống thử, và bắt đầu từ chặng tập sự. Đó là con đường mà phần lớn người xuất gia ở Việt Nam đã đi.
Câu hỏi thường gặp
Người đã có gia đình, có con có xuất gia được không?
Có thể, nhưng nhà chùa thường đòi hỏi quan hệ hôn nhân đã được giải quyết theo pháp luật, người phối ngẫu đồng thuận, con cái đã được lo chu đáo. Nhiều vị thầy khuyên người còn con nhỏ hãy tu tại gia cho đến khi con trưởng thành.
Bao nhiêu tuổi thì quá muộn để đi tu?
Luật tạng không đặt tuổi tối đa rõ ràng như tuổi tối thiểu, nhưng nhiều chùa cân nhắc sức khoẻ và khả năng theo nếp sinh hoạt chung. Người lớn tuổi muốn tu thường được khuyên tìm hiểu kỹ một chùa phù hợp, có khi tu theo hình thức cư sĩ ở chùa.
Đi tu có phải đóng tiền hay mang tài sản vào chùa không?
Không. Không có lệ phí xuất gia và không vị thầy nghiêm túc nào đòi tài sản làm điều kiện. Gia đình có thể cúng dường tuỳ tâm, hoàn toàn tự nguyện. Nơi nào đặt điều kiện tiền bạc thì bạn nên tìm hiểu kỹ trước khi quyết định.
Phụ nữ muốn xuất gia thì đến chùa nào?
Phụ nữ xuất gia ở các chùa ni, tịnh xá ni hoặc ni viện, do các vị ni hướng dẫn. Phật giáo Bắc tông và hệ phái Khất sĩ có ni giới đông đảo. Bạn nên tìm hiểu một chùa ni gần nơi mình ở và đến sinh hoạt trước.
Thời gian tập sự trước khi xuống tóc dài bao lâu?
Không có con số chung. Nhiều chùa để người tập sự ở từ vài tháng đến một năm, có nơi lâu hơn, tuỳ vị thầy nhận thấy người đó đã sẵn sàng chưa. Thời gian này dùng để học thời kinh, oai nghi và làm quen nếp sống chung.
Có thể xuất gia ở chùa xa nhà, khác tỉnh không?
Có thể. Nhiều người chọn chùa theo vị thầy chứ không theo khoảng cách. Thủ tục cư trú và hồ sơ được làm theo nơi chùa đặt trụ sở. Gia đình vẫn nên đến gặp vị thầy và biết rõ nơi người thân mình sẽ sống.