Đạo tràng, theo nghĩa phổ biến ở Việt Nam hiện nay, là một nhóm Phật tử tại gia sinh hoạt tu học định kỳ cùng nhau ở chùa hoặc ở một nơi được chùa chấp thuận, dưới sự hướng dẫn của chư tăng, ni. Chữ này cũng còn giữ nghĩa gốc là nơi tu tập, nên câu "về đạo tràng" có thể chỉ cả nơi chốn lẫn nhóm người.
Bài này giải thích nguồn gốc chữ đạo tràng, các kiểu đạo tràng hay gặp, một buổi sinh hoạt thường gồm những gì, cách tham gia khi mới bắt đầu, các vai trò trong đạo tràng, chuyện quỹ chung và cách giữ hoà khí. Mỗi chùa tổ chức một kiểu; điều dưới đây là nếp phổ biến để bạn có hình dung trước khi hỏi chùa gần nhà.
Chữ đạo tràng: từ chỗ thành đạo đến nhóm Phật tử ngày nay
Đạo tràng là chữ Hán Việt, trong kinh điển dùng để dịch một từ tiếng Phạn chỉ nơi Đức Phật thành đạo dưới cội bồ đề. Từ nghĩa gốc ấy, chữ đạo tràng được mở rộng thành nơi tu tập, nơi hành lễ nói chung. Trong các khoá lễ ở chùa Bắc tông, chữ này vẫn xuất hiện để chỉ không gian trang nghiêm của buổi lễ.
Ở Việt Nam ngày nay, chữ đạo tràng thường được dùng để chỉ nhóm Phật tử cùng tu một pháp môn hoặc sinh hoạt định kỳ ở một ngôi chùa. Người ta nói "đạo tràng niệm Phật của chùa", "đạo tràng Pháp Hoa", "các bác trong đạo tràng". Thành viên gọi nhau là đạo hữu, tức bạn cùng đường đạo.
Đạo tràng khác với Gia đình Phật tử ở chỗ phần lớn đạo tràng dành cho người lớn, sinh hoạt xoay quanh tụng kinh, niệm Phật, nghe giảng, không có cấu trúc ngành, bậc như tổ chức thanh thiếu niên. Đạo tràng cũng khác với khoá tu ngắn ngày: khoá tu có thời hạn, đạo tràng là sinh hoạt kéo dài, gặp lại những người quen tuần này qua tuần khác.
Các kiểu đạo tràng thường gặp
Tên gọi và nội dung đạo tràng rất đa dạng, tuỳ chùa, tuỳ pháp môn và tuỳ vùng. Bảng dưới gom những kiểu hay gặp ở các chùa Việt Nam; một chùa có thể có vài đạo tràng cùng lúc:
| Kiểu đạo tràng | Sinh hoạt chính | Nhịp thường gặp |
|---|---|---|
| Đạo tràng niệm Phật | Tụng kinh A Di Đà, niệm danh hiệu Phật, hồi hướng | Hằng tuần hoặc ngày rằm, mùng một |
| Đạo tràng tụng kinh theo một bộ kinh | Tụng lần lượt từng phẩm một bộ kinh dài như Pháp Hoa, Dược Sư | Hằng tuần, kéo dài nhiều tháng |
| Đạo tràng tu Bát quan trai | Một ngày một đêm giữ tám giới ở chùa | Mỗi tháng một hoặc hai lần |
| Đạo tràng sinh hoạt thiền | Ngồi yên, đi kinh hành, nghe chia sẻ | Hằng tuần, thường buổi tối hoặc sáng Chủ nhật |
| Đạo tràng thanh niên, sinh viên | Nghe giảng, thảo luận, làm thiện nguyện | Cuối tuần |
| Nhóm Phật tử theo khu phố | Tụng kinh luân phiên ở nhà, thăm người ốm, trợ niệm | Tuỳ nhóm, thường do chùa gần đó hướng dẫn |
Diễn trình một ngày tu Bát quan trai có bài riêng ở mảng nghi lễ; ở đây chỉ nhắc như một kiểu sinh hoạt. Còn chọn khoá tu ngắn ngày là chuyện khác, thuộc mảng hành hương và đi chùa.
Một buổi sinh hoạt đạo tràng thường gồm những gì
Một buổi sinh hoạt điển hình kéo dài từ một đến ba giờ. Thứ tự và độ dài mỗi phần tuỳ chùa:
- Tập trung, điểm danh nhẹ. Nhiều đạo tràng có sổ ghi tên để biết ai vắng lâu mà hỏi thăm.
- Khoá lễ chính. Tụng kinh, niệm Phật hoặc ngồi yên theo pháp môn của đạo tràng, thường có một vị tăng, ni chủ lễ hoặc một Phật tử lâu năm giữ chuông mõ.
- Nghe giảng. Thầy giảng một đoạn kinh hoặc một chủ đề đời sống. Có đạo tràng mời giảng sư định kỳ.
- Hỏi đáp, chia sẻ. Phật tử nêu thắc mắc, kể lại những gì mình đã thực hành trong tuần.
- Thọ trai chung. Nhiều đạo tràng ăn một bữa chay chung, có ban trai soạn lo nấu nướng.
- Công quả. Dọn dẹp chánh điện, rửa bát, quét sân sau buổi sinh hoạt.
- Thông báo việc chung. Lịch lễ sắp tới, thăm người ốm, chuẩn bị cho mùa lễ của chùa.
Không phải buổi nào cũng đủ các phần trên. Đạo tràng nhỏ ở chùa làng có khi chỉ tụng kinh rồi về, đạo tràng lớn ở thành phố có thể có cả lớp học giáo lý riêng cho người mới.
Ngoài buổi sinh hoạt định kỳ, nhiều đạo tràng còn có những việc chung khác: đi thăm đạo hữu ốm đau, trợ niệm khi có người qua đời, góp sức cho các mùa lễ lớn của chùa như Phật đản, Vu Lan. Chính những việc này làm cho đạo tràng trở thành một cộng đồng thật, nơi người ta biết nhau qua nhiều năm, chứ không chỉ là một lịch tụng kinh.
Tham gia đạo tràng lần đầu
Người mới thường ngại vì không thuộc kinh, không biết ai. Mấy bước sau giúp buổi đầu nhẹ nhàng:
- Hỏi lịch ở văn phòng chùa hoặc ban hộ tự. Đạo tràng nào sinh hoạt ngày nào, giờ nào, có dành cho người mới không.
- Xin phép tham dự thử. Phần lớn đạo tràng đón người mới tham dự vài buổi trước khi đăng ký.
- Đến sớm mười lăm phút. Chào người phụ trách, nói mình mới đến lần đầu, họ sẽ chỉ chỗ ngồi và đưa kinh.
- Ngồi cạnh người đã quen nếp. Làm theo họ khi đứng, quỳ, lạy. Không thuộc kinh thì đọc theo sách hoặc ngồi nghe.
- Mặc áo tràng nếu có, không có thì đồ kín đáo, màu nhã.
- Ở lại phụ công quả một chút sau buổi sinh hoạt. Đây là cách quen biết mọi người nhanh nhất.
- Đăng ký chính thức khi thấy hợp. Có đạo tràng xin thông tin liên lạc, có đạo tràng phát thẻ hoặc sổ tu học.
Nếu bạn chưa quy y, nhiều đạo tràng vẫn đón. Sinh hoạt một thời gian rồi quy y là con đường của rất nhiều Phật tử. Cử chỉ khi lễ Phật, cách theo một khoá lễ khi không thuộc kinh có bài riêng ở mảng đi lễ.
Các vai trò trong một đạo tràng
Vị tăng, ni hướng dẫn. Thường là trụ trì hoặc một vị được chùa giao. Vị này chịu trách nhiệm về nội dung tu học, giảng dạy và trả lời thắc mắc.
Ban điều hành hoặc trưởng đạo tràng. Một vài Phật tử lâu năm lo việc tổ chức: lịch sinh hoạt, liên lạc, phân công. Họ là cầu nối giữa đạo tràng và nhà chùa.
Người giữ chuông mõ, duy na. Người giữ nhịp cho khoá tụng. Đây là việc cần học, thường được truyền lại từ người trước cho người sau.
Ban trai soạn, ban công quả. Lo bữa chay, dọn dẹp. Nhiều người mới bắt đầu gắn bó với đạo tràng chính từ những công việc này.
Thủ quỹ. Giữ sổ thu chi của quỹ chung nếu có, báo cáo công khai cho đạo tràng.
Người mới. Không cần nhận việc gì ngay. Nhiều đạo tràng để người mới tham gia tụng niệm và công quả nhẹ vài tháng, quen nếp rồi mới mời nhận phần việc. Muốn góp sức, bạn cứ hỏi người phụ trách đang thiếu người ở đâu.
Đạo hữu. Mọi thành viên, ngang hàng nhau trong tu học, không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp, giàu nghèo. Đây là tinh thần được nhắc nhiều nhất ở các đạo tràng.
Quỹ đạo tràng: công khai và tự nguyện
Nhiều đạo tràng có một quỹ chung để lo bữa chay, mua hoa, thăm người ốm, góp vào việc chung của chùa. Theo nếp phổ biến, đóng góp là tự nguyện, không có mức tối thiểu, và sổ thu chi được báo cáo trong các buổi sinh hoạt. Người không có điều kiện đóng góp tiền vẫn là thành viên như mọi người, góp bằng công sức.
Nếu một nhóm tự xưng là đạo tràng mà yêu cầu đóng một khoản cố định để được "tu", gắn số tiền đóng với lời hứa về sức khoẻ, tài lộc, hoặc đề nghị chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không rõ ràng, bạn nên hỏi lại nhà chùa nơi nhóm ấy nói mình thuộc về. Đạo tràng sinh hoạt ở chùa thường được chùa biết rõ và có người của chùa hướng dẫn.
Thêm một điều nhỏ: khi đạo tràng quyên góp cho một việc cụ thể như giúp đồng bào vùng lũ, mua xe lăn cho người khuyết tật, nhiều nơi lập danh sách và báo lại kết quả sau đó. Đây là nếp tốt, giúp người góp yên tâm, và cũng là cách giữ uy tín cho cả đạo tràng lẫn nhà chùa.
Với các đạo tràng sinh hoạt trực tuyến, nên để ý xem nhóm có gắn với một ngôi chùa, một vị thầy cụ thể hay không. Học trực tuyến có thể hữu ích khi ở xa, nhưng sinh hoạt trực tiếp với một cộng đồng thật vẫn là điều nhiều thầy khuyên.
Giữ hoà khí: khi bất đồng, khi muốn nghỉ
Đạo tràng là một cộng đồng người, nên cũng có lúc bất đồng: về cách tụng nhanh hay chậm, về phân công công quả, về chi tiêu quỹ. Nhiều Phật tử lâu năm chia sẻ rằng cách tốt nhất là nói thẳng với người phụ trách, nhẹ nhàng, đúng chỗ, và khi cần thì nhờ vị thầy hướng dẫn phân xử. Tránh bàn tán sau lưng, vì đó là điều làm đạo tràng rạn nứt nhanh nhất.
Khi muốn tạm nghỉ vì công việc, gia đình hay sức khoẻ, một lời báo với trưởng đạo tràng là đủ. Không ai trách người nghỉ vì hoàn cảnh. Khi quay lại, bạn được đón như cũ. Cũng có người chuyển sang đạo tràng khác hợp giờ giấc hơn; đó là chuyện bình thường, không cần áy náy.
Điều đáng nhớ là đạo tràng tồn tại để giúp mỗi người tu học, không phải để thêm áp lực. Nếu việc sinh hoạt khiến bạn căng thẳng, xa gia đình, bỏ bê công việc, đó là lúc nên dừng lại, bạch với thầy để tìm nhịp vừa sức hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chưa quy y có được tham gia đạo tràng không?
Phần lớn đạo tràng đón người chưa quy y. Nhiều người sinh hoạt một thời gian rồi mới quy y. Một số đạo tràng có nội dung chuyên sâu như tu Bát quan trai thường yêu cầu đã quy y; bạn hỏi người phụ trách.
Tham gia đạo tràng có phải đóng tiền không?
Theo nếp phổ biến thì không bắt buộc. Đóng góp vào quỹ chung là tự nguyện, có sổ sách công khai. Nếu nơi nào đặt mức tiền cố định để được tu học, nên hỏi lại nhà chùa.
Có thể tham gia hai đạo tràng ở hai chùa không?
Có, miễn là bạn sắp xếp được thời gian và không bỏ dở việc chung ở nơi nào. Nhiều người sinh hoạt đạo tràng niệm Phật ở chùa gần nhà và một lớp giáo lý ở chùa khác.
Người trẻ đi làm có hợp với đạo tràng toàn người lớn tuổi không?
Nhiều chùa có đạo tràng thanh niên, sinh hoạt tối hoặc cuối tuần. Nếu chùa gần nhà chỉ có đạo tràng người lớn tuổi, bạn vẫn có thể tham gia; các bác thường rất vui khi có người trẻ.
Đạo tràng có tổ chức đi hành hương không?
Một số đạo tràng có tổ chức đi chiêm bái các chùa vào dịp phù hợp. Việc tham gia là tự nguyện. Trước khi đi, nên hỏi rõ lịch trình, chi phí, người phụ trách và có sự biết của nhà chùa.
Làm sao biết một đạo tràng có thật sự thuộc chùa không?
Hỏi trực tiếp văn phòng chùa hoặc vị trụ trì. Đạo tràng sinh hoạt ở chùa thường có vị tăng, ni hướng dẫn và lịch công khai. Nhóm chỉ hoạt động qua mạng, không nói rõ thuộc chùa nào, nên tìm hiểu kỹ trước.