Theo kinh điển của cả Nam truyền lẫn Bắc truyền, xem tướng, đoán điềm, chọn ngày tốt xấu, đoán vận số không thuộc phận sự của người xuất gia; vì vậy nhiều chùa từ chối khi được nhờ xem ngày, xem tuổi. Tuy vậy, vẫn có chùa, có vị sư làng nhận việc này do nếp địa phương và nhu cầu của người dân qua nhiều đời.
Bài này giải thích vì sao người Việt quen lên chùa nhờ "thầy xem cho", kinh điển nói gì về việc ấy, và những việc nào nhà chùa thường sẵn lòng giúp. Bài không chê chùa nào còn giữ nếp xem ngày, cũng không bàn đúng sai của các phép chọn ngày. Mục đích là giúp bạn đến chùa với đúng việc, và nhận ra khi ai đó mượn danh nhà chùa để thu tiền xem vận hạn. Phần giáo lý, bạn nên hỏi chư tăng, ni nơi mình sinh hoạt.
Vì sao người Việt quen nhờ chùa xem ngày
Ở làng quê Việt Nam xưa, nhà sư thường là một trong số ít người đọc được chữ Hán, chữ Nôm. Khi làng cần viết văn tế, gia đình cần viết sớ, đặt tên con, hay tra lịch xem ngày cưới, ngày làm nhà, người ta tìm đến chùa vì ở đó có người biết chữ, có sách lịch. Dần dần, việc xem ngày, viết sớ trở thành một phần của đời sống chùa làng.
Thêm vào đó, chùa Việt sống cạnh nhiều nếp tín ngưỡng dân gian: lễ dâng sao, cúng giải hạn, xin xăm. Người dân không phân biệt rạch ròi đâu là việc của nhà Phật, đâu là việc của thầy cúng, thầy địa lý. Với họ, "thầy chùa" là người am hiểu chuyện tâm linh nói chung, nên việc gì cũng có thể nhờ.
Ngày nay, khi lịch có ghi ngày tốt xấu được in sẵn, ứng dụng xem ngày có trên mọi điện thoại, lý do "chỉ chùa mới có người biết chữ" đã không còn. Thế nhưng thói quen hỏi thầy chùa vẫn ở lại, một phần vì người ta tin lời người tu hơn lời một cuốn lịch, một phần vì muốn có thêm lời chúc lành. Đó là tâm lý dễ hiểu, và chính sự tin tưởng ấy là lý do người tu thận trọng với việc phán ngày giờ.
Hiểu bối cảnh ấy giúp ta không vội chê những vị sư làng từng giúp dân xem ngày. Trong hoàn cảnh xưa, đó là cách nhà chùa gắn bó với làng. Nhưng cũng từ bối cảnh ấy, nhiều người ngày nay mặc định rằng sư nào cũng phải biết xem số, chùa nào cũng nhận xem tuổi, và đó là chỗ cần hiểu lại.
Kinh điển nói gì về xem tướng, chọn ngày
Ở truyền thống Nam truyền, kinh Phạm Võng trong Trường Bộ (bản Pali là Brahmajāla Sutta, khác với kinh Phạm Võng Bồ tát giới của Bắc tông) có một đoạn dài liệt kê những nghề mà Đức Phật không làm và người xuất gia nên tránh: xem tướng tay chân, đoán điềm báo, giải mộng, xem sao, chọn ngày tốt cho cưới hỏi và nhiều việc tương tự. Các bản dịch gọi chung những nghề này là cách sống không chân chính đối với người tu, thường dịch là "tà mạng".
Ở truyền thống Bắc truyền, kinh Di Giáo, được xem là lời dạy cuối cùng của Đức Phật theo bản Hán dịch, cũng có đoạn dặn người xuất gia không xem tướng tốt xấu, không ngửa xem tinh tú, không tính toán vận số. Kinh này được nhiều chùa Bắc tông Việt Nam dùng trong chương trình học của tăng ni.
Câu chữ cụ thể có nhiều bản dịch khác nhau, nên ở đây chỉ nêu đại ý. Điều đáng chú ý là cả hai truyền thống lớn đều có lời dặn tương tự. Đây là lý do nhiều vị tăng, khi được nhờ xem ngày, xem tuổi, sẽ nhẹ nhàng từ chối và khuyên người hỏi tập trung vào việc sống tốt, chuẩn bị chu đáo. Muốn đọc kỹ, bạn nên tìm bản dịch có chú giải hoặc hỏi chư tăng.
Vì sao vẫn có chùa xem ngày, dâng sao
Nếu kinh điển đã dặn như vậy, vì sao vẫn có chùa làm? Câu trả lời nằm ở lịch sử và đời sống. Phật giáo Việt Nam qua nhiều thế kỷ hoà vào làng xã, dung nạp nhiều nếp của tín ngưỡng dân gian, Đạo giáo, thuật số Trung Hoa. Một vị sư làng nhận xem ngày cưới cho dân có khi chỉ là tiếp nối việc mà các đời thầy trước vẫn làm, và người làng mong đợi điều đó.
Nhiều vị tăng giải thích rằng họ dùng những việc này như một phương tiện để người dân đến với chùa, rồi từ đó mới nói đến việc tu tâm. Có vị khác cho rằng nên dần thay những nếp này bằng nghi lễ đúng của nhà Phật như tụng kinh cầu an. Đây là chuyện nội bộ của mỗi chùa, mỗi hệ phái; người ngoài không nên phán xét.
Với người đi lễ, điều quan trọng là phân biệt được: khi một vị sư xem ngày giúp mình, đó là theo nếp dân gian, không phải lời Phật dạy về ngày tốt xấu. Và khi một chùa từ chối, đó không phải chùa "không biết" hay "không thương dân", mà là chùa đang giữ theo lời dặn trong kinh điển.
Việc chùa thường làm và việc thường không phải phận sự
Bảng dưới đây giúp bạn biết nên mang việc gì lên chùa. Mỗi chùa có nếp riêng, nên trước khi nhờ, cứ hỏi người trông coi chùa.
| Nhóm việc | Chùa thường sẵn lòng | Thường không phải phận sự của nhà chùa |
|---|---|---|
| Nghi lễ | Cầu an, cầu siêu, lễ tang theo nghi thức nhà Phật, lễ quy y | Trấn yểm, trục vong, làm bùa |
| Học hỏi | Giảng pháp, khoá tu, lớp giáo lý, trả lời thắc mắc về đạo | Xem tướng, xem bói, đoán vận hạn |
| Đời sống | Nghe tâm sự, khuyên giải, giúp đỡ người khó khăn | Quyết định thay việc cưới hỏi, làm ăn |
| Ngày giờ | Báo lịch lễ của chùa, ngày rằm, ngày vía | Chọn ngày giờ "tốt" cho việc riêng theo tuổi |
| Vật phẩm | Hướng dẫn thỉnh kinh sách, tượng cho ban thờ | Bán vật phẩm "hoá giải", "khai vận" |
Cột thứ ba ghi "thường không phải" vì vẫn có chùa làm vài việc trong đó theo nếp địa phương. Riêng những việc như trấn yểm, trục vong, bán vật phẩm hoá giải giá cao, nếu thấy ai làm nhân danh nhà chùa thì bạn nên thận trọng.
Nếu bạn vẫn muốn chọn ngày cho việc lớn
Tách việc chọn ngày khỏi việc đi chùa. Chọn ngày cưới, ngày làm nhà là nếp văn hoá của nhiều gia đình, và bạn hoàn toàn có thể giữ. Chỉ cần hiểu đó là nếp dân gian, không phải việc nhà chùa phải làm. Lên chùa, bạn có thể xin tụng kinh cầu an cho việc lớn ấy.
Ưu tiên điều kiện thực tế. Ngày mà hai bên gia đình sắp xếp được, thời tiết thuận, khách mời đến được, công việc chuẩn bị xong xuôi thường quan trọng hơn mọi phép tính. Nhiều vị tăng khuyên như vậy khi được hỏi.
Đừng để ngày giờ thành nỗi sợ. Nếu ai đó nói "không làm đúng giờ này sẽ gặp hoạ", "năm nay tuổi xung, phải giải mới cưới được", đó là lời doạ, không phải lời của nhà Phật. Bạn có quyền không nghe theo.
Riêng việc tang. Khi nhà có người mất, một số chùa vẫn giúp gia đình sắp xếp giờ các khoá lễ theo nếp địa phương. Đây là phần nghi lễ tang, khác với việc xem số. Hỏi rõ nhà chùa để biết chùa sẽ lo phần nào.
Khi "thầy" tự xưng ở chùa xem số thu tiền
Có những người mặc áo nâu, áo lam, ngồi ở cổng chùa hoặc mở trang trên mạng, tự xưng là thầy chùa để xem số, xem tướng thu tiền. Một vài dấu hiệu nên dè chừng:
- Không gắn với một ngôi chùa cụ thể có trụ trì, hoặc nói tên chùa nhưng khi hỏi lại chùa thì không ai biết.
- Lấy ngày giờ sinh rồi phán về tai hoạ, bệnh tật, "hạn nặng", sau đó đưa ra mức tiền để giải.
- Bán bùa, vật phẩm, nước "đã làm phép" kèm lời hứa tài lộc, khỏi bệnh.
- Nhắn tin riêng, gọi điện, đòi chuyển khoản trước, giục làm ngay.
- Nói xấu các chùa khác, bảo chỉ mình mới "giải" được.
- Đòi thông tin cá nhân nhiều hơn mức cần: ảnh chụp giấy tờ, tài khoản, chuyện riêng của gia đình.
Gặp những trường hợp này, bạn có thể hỏi lại chính ngôi chùa mà người đó nhắc tên. Nếu đã mất tiền vì bị lừa, giữ lại bằng chứng và trình báo cơ quan công an nơi cư trú.
Lên chùa thì nên hỏi gì
Thay vì hỏi "năm nay con có hạn không", "ngày nào cưới thì tốt", bạn có thể hỏi những điều mà chư tăng, ni sẵn lòng trả lời: làm sao để bớt nóng giận trong gia đình, nên bắt đầu học đạo từ đâu, cách giữ năm giới trong công việc, nên tụng kinh gì khi mới bắt đầu, làm sao để vượt qua mất mát. Đây là những câu hỏi mà một buổi trò chuyện ở chùa có thể thật sự giúp bạn.
Khi có việc lớn như cưới hỏi, làm nhà, nhập học, đi xa, bạn có thể xin chùa tụng kinh cầu an, hoặc tự mình đến lễ Phật, nhắc mình chuẩn bị chu đáo và sống tốt. Theo cách nhìn của nhà Phật, đó là cách đón việc lớn với tâm an.
Một buổi trò chuyện ở chùa cũng không cần chuẩn bị gì cầu kỳ. Bạn có thể hỏi người trông coi chùa xem lúc nào thầy rảnh, đến đúng giờ, ăn mặc kín đáo, và nói thẳng điều mình đang băn khoăn. Nhiều người kể rằng họ lên chùa định nhờ xem ngày, nhưng về nhà với một lời khuyên khác hẳn, hữu ích hơn: bớt lo, bàn kỹ với gia đình, và chuẩn bị cho chu đáo.
Nếu chùa quen của bạn vẫn còn nếp xem ngày, cứ tôn trọng. Nếu chùa từ chối, cũng đừng buồn. Điều quý nhất ở chùa không nằm ở tờ giấy ghi ngày giờ, mà ở những lời khuyên giúp bạn sống vững vàng hơn trong mọi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Thầy chùa xem ngày cưới có đúng với đạo Phật không?
Theo kinh điển cả Nam truyền và Bắc truyền, xem ngày tốt xấu không thuộc phận sự của người xuất gia. Một số chùa vẫn làm theo nếp dân gian lâu đời. Đó là nếp văn hoá, không phải lời Phật dạy về ngày tốt xấu.
Chùa từ chối xem ngày thì tìm ai?
Chọn ngày là nếp văn hoá của gia đình, bạn có thể tự tra lịch, bàn với người lớn trong nhà. Nhà chùa có thể giúp bạn bằng cách tụng kinh cầu an cho việc lớn. Điều quan trọng là đừng để việc chọn ngày biến thành nỗi sợ hay khoản chi lớn.
Tà mạng là gì?
Tà mạng là cách dịch phổ biến chỉ những cách sống, kiếm sống không chân chính đối với người tu, trong đó kinh điển có liệt kê việc xem tướng, đoán điềm, chọn ngày. Ý nghĩa giáo lý đầy đủ, bạn nên hỏi chư tăng, ni nơi mình sinh hoạt.
Kinh Phạm Võng trong Trường Bộ và kinh Phạm Võng Bồ tát giới có phải là một không?
Không. Kinh Phạm Võng trong Trường Bộ thuộc kinh điển Pali của Nam truyền, có đoạn liệt kê các nghề người tu nên tránh. Kinh Phạm Võng Bồ tát giới là kinh Hán tạng của Bắc truyền, nói về giới Bồ tát. Hai kinh trùng tên nhưng khác nội dung.
Người tự xưng thầy chùa xem số ở cổng chùa có đáng tin không?
Bạn nên thận trọng. Nhiều chùa không xem số, và người ngồi ở cổng chưa chắc thuộc chùa. Hỏi lại người trông coi chùa, không chuyển tiền trước, không mua vật phẩm hoá giải kèm lời hứa tài lộc hay khỏi bệnh.
Có nên tụng kinh cầu an trước khi cưới, làm nhà không?
Đây là lựa chọn của mỗi gia đình. Nhiều chùa nhận tụng kinh cầu an cho việc lớn của Phật tử, theo tinh thần nhắc gia đình đón việc mới với tâm an. Việc này không cần lễ to, cũng không cần chọn giờ theo tuổi.