Tụng kinh tại nhà là việc Phật tử tại gia tự giữ một thời kinh ngắn mỗi ngày hoặc vài ngày một tuần; thời khoá tốt là thời khoá mình giữ được đều, có khi chỉ mười lăm phút, không cần dài như khoá lễ ở chùa. Người mới thường bắt đầu với một bài kinh ngắn, một lúc niệm Phật và lời hồi hướng, rồi tăng dần khi đã thành nếp.
Bài này giúp bạn lập một thời khoá vừa sức: ba mức thời lượng gợi ý, chọn giờ, chuẩn bị một chỗ tụng đơn giản, hiểu bản kinh mình đọc, và giữ đều khi bận, khi đi xa, khi nhà chật. Chọn kinh gì để tụng là việc nên hỏi thầy bổn sư, vì mỗi chùa, mỗi pháp môn hướng dẫn khác nhau; bài không chép kinh và không thay lời hướng dẫn của thầy.
Thời khoá tại gia là gì và vì sao nên bắt đầu nhỏ
Ở chùa, chư tăng ni giữ thời công phu sáng và chiều theo một lịch cố định. Phật tử tại gia không sống trong chùa nên không cần theo nhịp ấy. Thời khoá tại gia là một lịch tụng niệm do chính mình đặt ra, hợp với giờ giấc công việc và gia đình, có thể là mỗi tối, có thể là ba buổi một tuần.
Lý do nên bắt đầu nhỏ rất thực tế. Người mới quy y thường hăng hái tụng một bài kinh dài cả giờ, được vài tuần thì mệt, bỏ, rồi thấy áy náy. Một thời kinh mười lăm phút mà giữ đều cả năm thì để lại dấu ấn trong đời sống rõ hơn nhiều. Nhiều vị thầy ví thời khoá như tưới cây: tưới ít mà đều tốt hơn tưới nhiều một lần rồi bỏ khô.
Một điều nên biết trước: tụng kinh tại nhà không phải để cầu xin hay để đổi vận. Theo cách giải thích phổ biến của nhà chùa, tụng kinh là để nhắc mình lời Phật dạy, để tâm lắng lại sau một ngày bận rộn, và để giữ một khoảng thời gian dành cho đời sống tinh thần. Ai nói cần tụng bao nhiêu biến mới hết hạn, hết nghiệp, đó không phải cách nói của các thầy.
Ba mức thời khoá gợi ý
Bảng dưới là ví dụ giả định để bạn hình dung. Tên kinh cụ thể, thứ tự các phần nên theo hướng dẫn của chùa mình; nhiều chùa có sẵn một cuốn kinh nhật tụng dùng cho Phật tử:
| Mức | Thời lượng | Gồm những phần | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Ngắn | Khoảng 10–15 phút | Lễ Phật, một bài kinh ngắn, niệm danh hiệu Phật một lúc, hồi hướng | Người mới, người làm ca, cha mẹ có con nhỏ |
| Vừa | Khoảng 25–35 phút | Thêm một phẩm kinh dài hơn hoặc một thời sám hối ngắn | Người đã giữ mức ngắn đều vài tháng |
| Đủ | Khoảng 45–60 phút | Một thời kinh trọn theo sách tụng của chùa, có ngồi yên vài phút sau đó | Người về hưu, người có thời gian buổi tối, ngày cuối tuần |
| Linh hoạt | Tuỳ ngày | Ngày thường mức ngắn, ngày rằm và mùng một mức đủ | Người có lịch làm việc thay đổi |
Nhiều người kết hợp: tối thường ngày giữ mức ngắn, tối thứ Bảy giữ mức đủ cùng cả nhà. Không cần chọn một mức cho cả đời; khi hoàn cảnh đổi, thời khoá cũng đổi theo.
Khi muốn lên mức, nhiều người thêm từng phần nhỏ thay vì nhảy hẳn: thêm năm phút niệm Phật trong hai tuần, rồi thêm một phẩm kinh. Nếu sau một tháng thấy thời khoá mới thường bị bỏ, đó là dấu hiệu nên lùi về mức cũ thêm một thời gian. Người lớn tuổi mắt kém, khó đọc chữ nhỏ có thể dùng sách kinh in chữ to, hoặc giữ thời khoá bằng niệm Phật, vốn không cần nhìn sách.
Chọn giờ tụng hợp với nhịp sống
Sáng sớm. Nhà còn yên, đầu óc tỉnh. Hợp với người dậy sớm, nhưng dễ bị bỏ khi phải đưa con đi học, đi làm sớm. Nếu chọn sáng, nên giữ thời khoá ngắn.
Buổi tối trước khi ngủ. Giờ phổ biến nhất với Phật tử tại gia. Sau bữa tối, tắm rửa xong, tụng một thời rồi đi ngủ. Điểm cần để ý là đừng để quá khuya, vừa mệt vừa ảnh hưởng người nhà.
Giờ cố định quan trọng hơn giờ "tốt". Không có giờ nào được coi là linh hơn. Chọn một giờ cố định, ví dụ chín giờ tối, giúp thói quen hình thành nhanh hơn.
Gắn với một việc sẵn có. Tụng ngay sau khi rửa bát xong, hoặc ngay sau khi con đã ngủ. Gắn thời khoá vào một việc đã quen thì ít bị quên.
Tránh giờ dễ bị cắt ngang. Giờ cơm, giờ con làm bài, giờ người nhà xem thời sự là những giờ thời kinh hay bị gián đoạn. Chọn lúc nhà đã yên giúp bạn khỏi phải bỏ dở giữa chừng và khỏi khiến người khác thấy phiền.
Tụng cùng gia đình khi được. Có nhà giữ một buổi tụng chung vào cuối tuần. Trẻ nhỏ có thể ngồi cùng vài phút, không ép ngồi trọn.
Chuẩn bị một chỗ tụng đơn giản
Bạn không cần một phòng thờ riêng để tụng kinh. Những thứ dưới là đủ để bắt đầu; việc bố trí ban thờ Phật trong nhà, chọn chuông mõ, kinh sách là phần vật phẩm, có mảng riêng hướng dẫn:
- Một góc yên tĩnh, sạch sẽ, có thể là đầu giường, góc phòng khách, ban công.
- Một tấm toạ cụ hoặc gối ngồi; người đau lưng, đau gối có thể ngồi ghế, không ai trách.
- Cuốn kinh do chùa hướng dẫn, hoặc bản kinh trên điện thoại nếu chưa có sách. Khi dùng điện thoại, bật chế độ không làm phiền.
- Áo tràng nếu bạn có, không có thì mặc đồ gọn gàng, kín đáo.
- Hương, đèn, hoa là tuỳ ý; nhiều chùa khuyên dùng ít hương trong nhà kín để giữ không khí trong lành.
- Một chiếc đồng hồ nhỏ hoặc hẹn giờ để biết thời lượng, đỡ phải liếc điện thoại.
Nếu muốn sắm kinh sách, tràng hạt hay đồ dùng cho góc tụng, bạn có thể xem thêm vật phẩm có mô tả rõ ràng trên Vật Phẩm Phong Thủy, hoặc hỏi nhà sách của chùa. Không cần sắm nhiều ngay từ đầu.
Đọc hiểu bản kinh mình tụng
Nhiều bài kinh trong các cuốn kinh tụng phổ biến được đọc theo âm Hán Việt. Người tụng thuộc âm nhưng không hiểu nghĩa là chuyện rất thường, kể cả với người đã đi chùa nhiều năm. Nhiều thầy khuyên song song với việc tụng, nên đọc bản dịch tiếng Việt và phần giải thích của bài kinh đó, để mỗi lần tụng là một lần hiểu thêm.
Cách làm đơn giản: mỗi tuần chọn một đoạn ngắn trong bài mình hay tụng, đọc bản dịch, ghi một hai câu mình hiểu ra vào sổ. Có thắc mắc thì để dành hỏi thầy vào lần về chùa. Sau vài tháng, bài kinh không còn là chuỗi âm thanh mà trở thành lời mình hiểu.
Có những bản kinh tụng hoàn toàn bằng tiếng Việt, do các chùa biên soạn. Tụng bằng tiếng Việt hay âm Hán Việt là tuỳ nếp chùa và tuỳ người; không bên nào kém giá trị hơn. Ở các chùa Nam tông, Phật tử thường tụng một số bài bằng tiếng Pali kèm phần tiếng Việt. Muốn tụng theo nếp nào, bạn hỏi nơi mình sinh hoạt.
Một lưu ý: tránh tự ý ghép nhiều bài kinh, bài chú từ các nguồn trên mạng thành thời khoá riêng mà không hỏi ai. Hỏi thầy giúp bạn có một thời khoá mạch lạc, đúng nếp, hợp với mình.
Một thời kinh ngắn tại nhà thường đi theo các bước
Mỗi chùa có trình tự riêng, nhưng một thời kinh ngắn của Phật tử tại gia thường có khung như sau. Lời đọc cụ thể của từng phần nằm trong sách tụng của chùa bạn:
- Ổn định. Ngồi xuống, thở chậm vài hơi, để công việc trong ngày lắng lại.
- Dâng hương, lễ Phật. Nếu có ban thờ, thắp hương và lạy ba lạy; nếu không có, chắp tay hướng về phía tượng hoặc ảnh Phật, hay đơn giản là chắp tay cung kính.
- Tụng bài kinh đã chọn. Đọc rõ, đều nhịp, không cần nhanh. Nếu dùng mõ, giữ nhịp nhẹ.
- Niệm danh hiệu Phật một lúc. Tuỳ pháp môn, có người niệm theo tràng hạt, có người niệm theo thời gian.
- Ngồi yên vài phút. Để tâm lắng, không cần kỹ thuật gì.
- Hồi hướng. Đọc bài hồi hướng theo sách của chùa, hướng điều lành đến gia đình và mọi người.
- Lễ tạ và cất dọn. Lạy hoặc chắp tay tạ, tắt đèn, cất kinh ngay ngắn.
Nếu hôm đó quá mệt, giữ hai bước đầu và cuối cũng được: lễ Phật, niệm vài câu, hồi hướng. Giữ được sợi chỉ của thói quen quan trọng hơn hoàn thành đủ mọi phần.
Giữ đều khi bận, khi đi xa, khi nhà chật
Ở chung cư, nhà phố sát vách, tiếng tụng và tiếng mõ buổi tối có thể làm phiền hàng xóm. Nhiều Phật tử chọn tụng nhỏ tiếng, gõ mõ rất nhẹ hoặc không gõ, đóng cửa, không bật loa. Tụng thầm, tụng bằng mắt đọc theo kinh cũng là cách được nhiều chùa chấp nhận khi hoàn cảnh không cho phép tụng to.
Khi đi công tác, đi du lịch, nhiều người mang theo một cuốn kinh nhỏ hoặc lưu bản kinh trên điện thoại, giữ thời khoá ngắn ở phòng khách sạn. Nếu cả ngày di chuyển, niệm Phật thầm trên xe, trên máy bay cũng là cách giữ sợi chỉ thói quen.
Một cách giúp giữ đều là đánh dấu. Có người kẻ một bảng nhỏ dán sau cửa tủ, tụng xong tối nào thì đánh dấu tối đó; có người dùng ứng dụng nhắc việc trên điện thoại. Nhìn một dãy dấu liền nhau tự nhiên muốn giữ tiếp. Khi thấy dãy dấu đứt quãng, đó cũng là thông tin hữu ích: có thể giờ tụng đang không hợp, cần dời sớm hơn hoặc rút ngắn thời khoá.
Những ngày con ốm, nhà có việc, bạn có thể tạm dừng mà không cần áy náy. Thời khoá phục vụ đời sống tu học của bạn, không phải ngược lại. Khi mọi việc ổn lại, bắt đầu lại từ mức ngắn.
Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ trong những ngày kinh nguyệt có được tụng kinh không?
Phần lớn các chùa hiện nay giải thích rằng việc tụng kinh, niệm Phật không bị ngăn trong những ngày này. Có một số nếp dân gian kiêng cữ khác nhau. Nếu băn khoăn, bạn nên hỏi thầy hoặc sư cô nơi mình sinh hoạt.
Không có tượng Phật ở nhà thì tụng kinh được không?
Được. Nhiều Phật tử tụng kinh ở góc phòng không có ban thờ, chỉ chắp tay cung kính. Ban thờ giúp có một điểm tựa cho sự trang nghiêm, nhưng không phải điều kiện bắt buộc để tụng kinh.
Tụng kinh bằng điện thoại có được không?
Nhiều chùa chấp nhận, nhất là khi đi xa. Nên tắt thông báo, giữ màn hình sáng vừa đủ và đối xử với bản kinh trên máy cung kính như cuốn sách. Ở nhà, nhiều người vẫn thích dùng sách giấy để đỡ phân tâm.
Nghe băng tụng kinh có thay được việc tự tụng không?
Nghe băng giúp học cách đọc, giữ nhịp và cảm thấy có người tụng cùng. Nhiều thầy khuyên nghe để học, nhưng vẫn nên tự tụng, dù ngắn, vì tự đọc giúp mình chú tâm hơn.
Có cần tụng đúng giờ Tý, giờ Dần không?
Không. Phật tử tại gia chọn giờ hợp với nhịp sống của mình. Giờ khuya ở chùa là nếp của người xuất gia, gắn với đời sống trong chùa, không phải yêu cầu đối với người tại gia.
Trẻ nhỏ quấy khi đang tụng kinh thì làm sao?
Dừng lại lo cho con trước, tụng tiếp sau cũng được. Có cha mẹ cho con ngồi cùng, cầm một cuốn sách tranh, nghe vài phút rồi đi chơi. Không nên la mắng con vì làm gián đoạn thời kinh.