Quy y Tam bảo là việc một người tự nguyện nhận Phật, Pháp, Tăng làm chỗ nương tựa trong đời sống tinh thần, qua một buổi lễ do một vị tăng hoặc ni truyền. Sau lễ, người đó được gọi là Phật tử tại gia: vẫn đi làm, vẫn lập gia đình, vẫn sống cùng xã hội như cũ, chỉ có thêm một hướng sống mà mình đã nhận trước Tam bảo, thường gắn với năm giới.
Bài này dành cho người đang cân nhắc: ai quy y được, quy y rồi thì đời sống thay đổi ở đâu và giữ nguyên ở đâu, những hiểu lầm hay gặp khiến người ta ngại hoặc vội, và mấy câu nên tự hỏi trước khi xin quy y. Diễn trình buổi lễ có bài riêng ở mảng nghi lễ; phần giáo lý sâu về Tam bảo, mỗi chùa mỗi nếp giảng, bạn nên hỏi chư tăng, ni nơi mình sinh hoạt.
Quy y nghĩa là gì, nói gọn cho người mới
Hai chữ "quy y" gốc Hán Việt, ghép từ quy là trở về và y là nương tựa. Tam bảo là ba ngôi quý: Phật là bậc đã giác ngộ, người thầy mở đường; Pháp là lời dạy và con đường thực hành; Tăng là đoàn thể những người xuất gia sống theo giới luật, giữ gìn và truyền lại lời dạy ấy. Quy y Tam bảo, hiểu ở mức đơn giản nhất, là nhận ba điều đó làm chỗ dựa khi sống và khi học đạo.
Trong cách giải thích phổ biến của nhà chùa, quy y không phải là cầu xin một đấng ban phúc, cũng không phải ký một bản cam kết với ngôi chùa cụ thể. Người quy y nhận Đức Phật làm thầy, nhận lời dạy làm đường đi, nhận tăng đoàn làm bạn đồng hành đi trước. Vì Tăng ở đây hiểu là tăng đoàn nói chung, người đã quy y ở chùa này vẫn sinh hoạt ở chùa khác như thường.
Có một phân biệt nhỏ mà nhiều người lẫn lộn. Đi chùa, thắp hương, ăn chay ngày rằm là những việc ai cũng có thể làm, không cần quy y. Quy y là bước tự nguyện nhận mình là đệ tử đạo Phật một cách chính thức. Ngược lại, quy y rồi không có nghĩa là phải bỏ hết mọi nếp cũ của gia đình; phần nào giữ, phần nào điều chỉnh, các thầy thường hướng dẫn dần theo hoàn cảnh từng người.
Ai quy y được: tuổi tác, sức khoẻ, người từng theo đạo khác
Không giới hạn tuổi cứng. Nhiều chùa nhận người lớn tuổi quy y khi đã ngoài bảy, tám mươi; cũng có chùa nhận trẻ nhỏ quy y theo nguyện của cha mẹ. Với trẻ em, phần lớn chùa coi đây là cha mẹ gửi con vào sự che chở và giáo dục của nhà chùa; khi lớn lên, đứa trẻ tự quyết có tiếp tục sinh hoạt hay không.
Người chưa thành niên cần cha mẹ biết và đồng ý. Các chùa thường hỏi ý kiến gia đình khi một em học sinh tự tìm đến xin quy y. Quy y không thay thế việc học, không đòi các em bỏ lớp để đi chùa; một Phật tử nhỏ tuổi trước hết vẫn là một học sinh, một người con trong nhà.
Người đang ốm, nằm viện vẫn có thể được truyền quy y. Có nơi chư tăng đến tận nhà hoặc bệnh viện khi người bệnh có nguyện vọng. Việc này tuỳ hoàn cảnh và tuỳ chùa, gia đình nên hỏi trực tiếp chứ không nên tự hứa với người bệnh.
Người từng theo một tôn giáo khác. Đây là lựa chọn cá nhân. Chư tăng thường khuyên người ấy suy nghĩ kỹ, nói chuyện thẳng thắn với gia đình, và không quy y vì áp lực hôn nhân hay vì người khác thúc ép. Một quyết định tự nguyện mới đúng tinh thần quy y.
Người chưa giữ được trọn năm giới. Đây là băn khoăn phổ biến nhất. Nhiều chùa giải thích rằng người quy y nhận giới nào mình thật sự giữ được, rồi tập dần; cách hướng dẫn cụ thể khác nhau giữa các chùa và các hệ phái, nên hỏi vị thầy truyền giới trước buổi lễ.
Quy y rồi, những gì thay đổi trong đời sống
Thay đổi sau quy y phần lớn là thay đổi do chính mình chọn, diễn ra dần dần. Những điều sau là nếp thường gặp ở Phật tử tại gia Việt Nam, không phải điều luật áp đặt từ ngày đầu:
- Có một tên gọi trong đạo. Người quy y nhận pháp danh, dùng khi sinh hoạt ở chùa, ghi sổ cầu an, đăng ký khoá tu. Tên trên giấy tờ không đổi.
- Có năm giới làm thước đo. Không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không dùng chất say. Người Phật tử dùng chúng như cái mốc để tự nhìn lại hành vi hằng ngày.
- Có một ngôi chùa và một vị thầy để hỏi. Vị thầy truyền quy y thường được gọi là thầy bổn sư; đây là người đầu tiên bạn tìm đến khi có thắc mắc về tu học.
- Có nhịp tu học riêng. Một thời kinh ngắn mỗi tối, ăn chay vài ngày trong tháng, dự một buổi sinh hoạt đạo tràng. Nhịp này do mình tự đặt cho vừa sức.
- Có cộng đồng. Phật tử cùng chùa, cùng đạo tràng gọi nhau là đạo hữu, cùng làm công quả, đi thăm người ốm, lo việc chung khi chùa có lễ.
- Có điệp quy y. Tờ giấy ghi pháp danh, ngày lễ, tên chùa và vị thầy truyền. Nên cất cùng giấy tờ quan trọng của gia đình.
Những điều trên đi theo thời gian chứ không cần đủ ngay sau buổi lễ. Một người quy y mà một năm sau vẫn chỉ giữ được thời kinh tối thứ Bảy là chuyện bình thường; điều nhà chùa thường nhắc là sự đều đặn và thật lòng, không phải số lượng.
Những điều không thay đổi: các hiểu lầm hay gặp
Nhiều người ngại quy y vì nghe những lời đồn không đúng; cũng có người vội quy y vì hiểu sai rằng đó là cách giải quyết một chuyện trong đời. Bảng dưới đặt hiểu lầm cạnh cách giải thích phổ biến của các chùa:
| Hiểu lầm | Cách giải thích phổ biến của nhà chùa |
|---|---|
| Quy y rồi phải ăn chay trường | Ăn chay là khuyến khích, không phải điều kiện. Phần lớn Phật tử tại gia ăn chay theo ngày trong tháng; ai chay trường là tự nguyện. |
| Quy y rồi phải bỏ thờ cúng ông bà | Đạo Phật Việt Nam xưa nay vẫn sống cùng nếp thờ cúng tổ tiên. Phật tử vẫn giữ bàn thờ gia tiên, giỗ chạp như cũ. |
| Quy y là đi tu, phải xa gia đình | Quy y là tu tại gia. Xuất gia là một con đường khác hẳn, có điều kiện và nghi thức riêng. |
| Quy y để hết xui, hết bệnh | Quy y không phải lễ cầu xin hay giải hạn. Bệnh cần đi khám, khó khăn cần giải quyết bằng việc làm cụ thể. |
| Quy y rồi lỡ phạm giới sẽ bị phạt nặng hơn người chưa quy y | Giới là hàng rào tự nguyện. Lỡ phạm thì nhìn lại, sám hối, giữ lại; chi tiết nên hỏi vị thầy của mình. |
| Phải đóng một khoản tiền mới được quy y | Lễ quy y không thu phí. Cúng dường, nếu có, là tuỳ tâm và tuỳ sức. |
| Quy y ở chùa nào thì chỉ được đến chùa đó | Tăng đoàn là chung. Đi lễ, dự khoá tu ở chùa khác không ai đòi quy y lại. |
Nếu một nơi nào đó gắn quy y với lời hứa đổi vận, chữa bệnh, hoặc đặt một khoản phí bắt buộc, đó là chỗ nên dừng lại hỏi kỹ. Đây không phải nếp chung của các chùa.
Mấy câu nên tự hỏi mình trước khi xin quy y
Quy y là chuyện một lần cho cả đời, nên đáng dành vài tuần để nghĩ. Mấy câu dưới không có đáp án đúng sai, chỉ giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu:
- Vì sao mình muốn quy y lúc này? Vì muốn có một hướng sống, vì gia đình theo đạo, vì vừa trải qua mất mát, hay vì ai đó khuyên. Lý do nào cũng có thể là khởi đầu, nhưng biết rõ lý do giúp bạn không thất vọng khi mọi chuyện không đổi ngay.
- Mình đã đi chùa, nghe giảng được bao nhiêu lần? Nhiều chùa khuyên người mới sinh hoạt vài tháng trước khi quy y để quen nếp và chọn được nơi mình thật sự muốn gắn bó.
- Gia đình mình nghĩ sao? Nếu vợ, chồng hoặc cha mẹ theo đạo khác hay không theo đạo, nói chuyện trước sẽ đỡ va chạm về sau.
- Mình có thể giữ được giới nào ngay? Thành thật với bản thân tốt hơn nhận đủ rồi bỏ.
- Mình đã hỏi vị thầy những gì còn băn khoăn chưa? Một buổi gặp ngắn với vị trụ trì hoặc người hướng dẫn Phật tử ở chùa thường giải toả được phần lớn lo lắng.
- Mình có đang vội vì một lời hứa nào không? Nếu có ai nói "quy y ngay thì mới qua được hạn", hãy chậm lại.
Trả lời xong mấy câu này mà vẫn thấy muốn, bạn có thể hỏi chùa về đợt quy y gần nhất. Còn phân vân thì cứ tiếp tục đi chùa, nghe giảng; không ai thúc giục cả.
Chọn nơi quy y và vai trò của người thân
Người Việt thường quy y ở ngôi chùa gần nhà, chùa của gia đình, hoặc ngôi chùa nơi mình đã sinh hoạt một thời gian. Đây là lựa chọn thực tế: sau buổi lễ, bạn sẽ quay lại đó để dự khoá lễ, hỏi han, làm công quả. Quy y ở một nơi quá xa, chỉ đến đúng một lần, thì mối liên hệ với vị thầy và cộng đồng sẽ rất mỏng.
Có người chọn quy y trong một khoá tu dài ngày vì thấy không khí trang nghiêm. Điều này không sai, chỉ cần nhớ rằng sau khoá tu bạn vẫn cần một nơi gần để sinh hoạt thường xuyên. Có thể quy y ở khoá tu rồi sinh hoạt ở chùa gần nhà; không ai coi đó là chuyện khó xử.
Người thân có thể đi cùng, dự lễ, chụp ảnh nếu chùa cho phép. Với người lớn tuổi, con cháu nên hỏi chùa trước về thời gian quỳ lạy, chỗ ngồi, vì nhiều chùa sắp xếp ghế cho người không quỳ được. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên ở bên con, giải thích bằng lời đơn giản rằng con được nhận một cái tên mới ở chùa và được dặn sống hiền, không nói dối, không làm hại ai.
Sau buổi lễ: mấy tháng đầu của một Phật tử mới
Sau quy y, nhiều người có cảm giác hăng hái muốn làm thật nhiều: tụng kinh dài, ăn chay nhiều ngày, đọc thật nhiều sách. Các thầy thường khuyên đi chậm. Một thời khoá vừa sức, giữ đều trong ba tháng, có giá trị hơn một tháng đầu làm quá sức rồi bỏ. Bạn có thể bắt đầu bằng một thời kinh ngắn buổi tối, vài ngày chay trong tháng, và một buổi sinh hoạt ở chùa mỗi tuần hoặc mỗi tháng.
Giai đoạn này cũng là lúc nên làm quen với vị thầy bổn sư và đạo tràng. Hỏi những câu cụ thể: nên đọc kinh gì trước, nếu đi công tác thì giữ thời khoá ra sao, lỡ phạm giới thì sám hối thế nào. Những câu hỏi đời thường này chính là phần các thầy sẵn lòng trả lời nhất.
Một điều nên nhớ: quy y không biến mình thành người khác ngay lập tức. Vẫn có ngày nóng giận, vẫn có lúc quên thời kinh. Thay vì tự trách, nhiều Phật tử lâu năm chia sẻ rằng họ ghi lại những lần như vậy, rồi lần sau để ý hơn. Nếu bạn đang trải qua giai đoạn khó khăn về tinh thần kéo dài, việc tu tập không thay được sự giúp đỡ của bác sĩ hay chuyên gia tâm lý; hai việc có thể đi song song.
Câu hỏi thường gặp
Quy y rồi có được uống rượu bia trong tiệc không?
Giới thứ năm là không dùng chất say. Nhiều chùa hướng dẫn người mới nhận giới nào giữ được thì nhận, và tập bớt dần. Cách cư xử trong tiệc tùng, công việc cần uống, bạn nên hỏi thầy bổn sư để có hướng dẫn hợp hoàn cảnh của mình.
Có thể quy y online qua mạng không?
Lễ quy y theo nếp truyền thống cần có vị thầy truyền giới trực tiếp. Có nơi tổ chức trực tuyến trong hoàn cảnh đặc biệt, nhưng phần lớn chùa vẫn khuyên đến chùa. Nếu thấy nơi nào nhận quy y qua mạng kèm phí hoặc bán vật phẩm, nên dè dặt.
Quy y rồi có thể không theo đạo nữa không?
Quy y là tự nguyện, nên việc thôi sinh hoạt cũng là lựa chọn cá nhân. Không có thủ tục rút tên hay hình phạt nào. Nhiều người ngừng một thời gian rồi quay lại chùa, các thầy vẫn đón như thường.
Vợ chồng có cần quy y cùng lúc không?
Không bắt buộc. Có cặp vợ chồng quy y cùng ngày cho tiện, có nhà chỉ một người quy y. Điều quan trọng là người còn lại tôn trọng lựa chọn của người kia, và người quy y không ép người thân phải theo mình.
Đã quy y lúc nhỏ mà không nhớ pháp danh thì sao?
Bạn có thể hỏi người nhà, tìm lại điệp quy y, hoặc hỏi ngôi chùa đã làm lễ nếu chùa còn lưu sổ. Nếu không tìm được, nhiều chùa vẫn cho người đó dự lễ quy y lại để nghe giảng và phát nguyện cho rõ ràng.
Quy y có cần chọn ngày tốt không?
Chùa thường tổ chức quy y vào ngày rằm, mùng một hoặc dịp lễ lớn vì đó là lúc nhiều Phật tử về chùa, chứ không phải vì xem ngày hợp tuổi. Bạn chỉ cần chọn đợt lễ mà mình sắp xếp được để có mặt trọn buổi.